آب در کوزه (!) و ما تشنه لبان گرد جهان می گردیم

مساله : نت نویسی موسیقی ایرانی

اگر به طور کلی و با نادیده گرفتن موسیقی خاور دور صحبت کنیم ، 7 نت وجود دارد. دو – ر – می –فا – سل –لا –سی

که هریک فرکانس و _بسته به کلید _ جایگاه ثابتی بر روی خطوط حامل دارد. حال اگر ما از فواصل فرکانسی بین دو نت استفاده کنیم ، صدایی متفاوت خواهیم داشت مثلا اگر از نت سی به اندازه ی نیم پرده پایین برویم به نت «سی بمل» می رسیم. (و اگر از آن باز هم نیم پرده پایین برویم به لا می رسیم.) اما برای قرار دادن نت سی بمل بر روی خطوط حامل جای جدیدی وجود ندارد و از طرفی اضافه کردن به تعداد خطوط حامل شدیدا با خوانایی نت ها مغایرت دارد. بنابراین علامت های عرضی به وجود آمدند. مثلا اگر b ( بمل flat ) کنار نتی نوشته شود یعنی آن نت نیم پرده پایین برده شود و اگر # ( دیز Diesis sharp ) کنار نتی نوشته شود یعنی آن نت به شکل نیم پرده بالاتر زده شود. و علامت ♮ ( بکار natural ) یعنی آن نت به شکل طبیعی ( نه بالاتر و نه پایین تر نواخته شود.) _شکل امروزی b , # از دستنوشته های قدیم مربوط به کلیسای کاتولیک می آید که در آن از حرف b با لبه ای گرد برای نت B نیم پرده پایین تر و از حرف b با لبه ای چهارگوش برای نت B نیم پرده بالاتر استفاده می شده._ در موسیقی غرب این سه علامت ( ♯ ♭ ♮ ) استفاده می شود. در سرزمین های دیگر تقسیمات پرده می تواند متفاوت باشد. مثلا فاصله به 3 ، 8 و یا 4 قسمت تقسیم شود.

در موسیقی ایرانی دو علامت دیگر به کار می رود که سُری یعنی ¼ پرده بالاتر و کُرُن یعنی ¼ پایین تر. و علامت هایی که برای آن ها به کار می رود به ترتیب و است.

اما مساله ی نت نویسی:

اول اینکه برای چه به نت نویسی احتیاج داریم؟

الف) برای اینکه نسخه ای غیر دستنویس از نت داشته باشیم و بتوانیم آن را به راحتی منتشر کنیم.

ب) برای آنکه بتوانیم یک خروجی midi سریع از آهنگی که ساخته ایم بشنویم خصوصا وقتی که آهنگ چند خطی باشد و به تنهایی و با یک ساز نمی توانیم حاصل آن را متوجه شویم.

که مورد ب در این مطلب بیشتر مورد نظر است.

راه حل اول می تواند نرم افزار LilyPond باشد . نرم افزاری متن باز ( open source ) و غیر تجاری که اجازه ی درج علامات سری و کرن را می دهد. اما متاسفانه واسط کاربری گرافیکی ندارد و برای نت نویسی باید دستورات ِ خطی بنویسید! که این ( نبود واسط گرافیکی Graphical user interface ) نقطه ضعف بزرگی است.

کمی بیشتر در باره ی تقسیمات پرده:

همانطور که گفته شد می توان از فواصل میان پرده ای استفاده کرد . سیستم های مختلفی برای نشان دادن نت هایی خارج از نت های استاندارد ایجاد شد.

در اواخر قرن نوزده وقتی موسیقی دانان ترک از شیوه ی قدیم خود به شیوه ی اروپایی نت نویسی ( خطوط حامل) روی آوردند برای بیان نت های میان پرده ای سیستم هایی ابداع کردند که معروف ترین آن ها سیستم Rauf Yekta Bey است.

Alois Hába از چک نیز سیستم تقسیمات 4 تایی را که در عکس آمده ایجاد کرد.

دو نیم پرده پایین تر می برد.	یک چهارم پرده بالا تر می برد.
سه چهارم پرده پایین تر می برد.	نیم پرده بالا تر می برد.
نیم پرده پایین تر می برد.	سه چهارم پرده بالا تر می برد.
ییک چهارم پرده پایین تر می برد.	دو نیم پرده بالا تر می برد.

 

مطلبی که بسیار خوشحال کننده به نظر می آید دیدن ‡ و d است که از نظر منطقی معادل سُری و کُرُن می شود. و مدتها در در نرم افزار magicscore ( قابل دانلود از صفحه ی نرم افزار ها) جلوی چشمانم بود اما از ماهیت آن ها خبر نداشتم.

امکان استفاده از ‡ و d به جای سُری و کُرُن قابلیت بسیار خوبی برای تست آهنگ های چند خطی است اما یک واقعیت وجود دارد اینکه این آب درون کوزه چندان هم گوارا نیست. در حالی که چشم ما با علامت سُری و کُرُن به شکل دیگری آشناست منطقی نیست که از علامات ناآشنا آن هم بدون امکان قراردادن آن در سرکلید استفاده کنیم. صمن آنکه لازم است نرم افزار به ما امکان تولید midi با سمپل سازهای ایرانی را بدهد.

چیزی که امروز مورد نیاز است، نرم افزار نت نویسی ای است که

الف) به راحتی در دسترس همه و شناخته شده باشد.

ب) امکان نت نویسی برای آهنگ های ایرانی ( علامات عَرَضی کُرُن و سُری ) را بدهد.

ج) امکان تولید midi با فرکانس های صحیح را داشته باشد.

د) امکان انتخاب سمپل سازهای ایرانی را بدهد.

ه) واسط کاربری آن گرافیکی و ساده باشد ( و نه از طریق دستورات خطی)

و) طراحی آن به گونه ای باشد که قابل گسترش باشد.

 

و برای تولید آن احتیاج به دانش

الف) موسیقی

ب) صدا سازی

ج) تجزیه و تحلیل و طراحی نرم افزار

د) برنامه نویسی

ه) و ؟

است.

در واقع هدف از نوشتن این مطلب تشویق به انجام چنین پروژه ای است. تشویق برخی اساتید کم لطف مرتبط با نرم افزار برای آن که حداقل یکی از چند پروژه ی تعریف شده برای دروس به جای کپی عین تمرینات دانشگاه های خارج ، تمریناتی باشد که بومی باشد و بیشتر به کار بیاید. و تشویق کسانی که می توانند در هریک از زمینه های داشن مورد نظر مشورت بدهند برای تماس با دو- ر – می .

نوشته : فاطمه ملکی ( حدیث)

منابع مورد استفاده : Modern musical symbols

Accidental_(music)

_______________________________________________________________________

دانستنيهاي موسيقي - عضويت - درباره ما - نظر خواهي Guestbook 

نام: ايميل: عضويت در خبرنامه  لغو عضويت