قبل از شروع به مطالعه ی مطلب، به آهنگی از Antonis Remos خواننده ی یونانی گوش دهید:

 

This text will be replaced by the flash music player.

 

این ساز ناآشنا با این صدای آشنا که خواننده را همراهی می کند چیست ؟ این ساز متعلق به کجاست و در کجا به وجود آمده؟

مقدمه
بوزوکی (το μπουζούκι) سازی است بونانی ؛ ریشه های آن به امپراتوری های بیزانس و پارس بر می گردد. بوزوکی شکلی شبیه به ماندولین دارد و از لوت مشتق شده است. لوت نیز با عود ارتباط داشته است. ساز دیگر شبیه به بوزوکی، باغلامای ترکیه است. گفته می شود کلمه ی بوزوکی از لغت ترکی Bouzouk به معنای " تغییر کوچک " آمده که بر ساز اعمال شده است.

بوزوکی ایرلندی هم داریم که در محاوره به آن Zouk گفته می شود . بوزوکی ایرلندی گونه ی تغییر یافته ی بوزوکی یونانی است.

خانواده ی بوزوکی
در یونان به خانواده ی سازهایی که از نظز شکل کلی ( بدون توجه به اندازه ، تعداد سیم، ...) شبیه به بوزوکی هستند، Tamboura گفته می شود . این گروه از سازها شامل بخش های زیر هستند:
- کاسه ی صدایی گلابی شکل
- دسته ای باریک و بلند و معمولا همرا با پرده ( فرِت) که در گذشته پرده ها قابل جابجا شدن بودند اما اکنون دیگر به طور ثابت بر دسته ی ساز قرار داده می شوند.
- کوک های ساز
- تعدادی سیم که با مضراب یا ناخن انگشتان نواخته می شود.

نام چند عضو از خانواده ی Tamboura بیشتر برایمان آشناست: Baglam, Lauto (lute), Saz , Bouzouki

کاسه ی این گروه از ساز ها را به دو طریق می سازند. در روش اوّل ، قطعه چوب را تراش می دهند و روش دوم که در آن نوارهای چوب خم می کنند و آن ها را را طوری به هم می چسبانند که کاسه ی گلابی شکل بسازد . ( به صفحه ی ساخت تنبور در همین وب سایت مراجعه کنید) در گذشته حتّی از لاکِ لاک پشت هم استفاده می کردند. در طول جنگ جهانی ، موزیسین های خلاقی از فلاسک های آب برای ساخت Baglama (کوچک ترین عضو خانواده ی Tamboura)استفاده کردند.

سازهای خانواده ی Tamboura، از حدود قرن 4 قبل از میلاد در یونان وجود داشته اند . در آن زمان به این سازها Pandoura نیز گفته می شد. تصاویر و توضیحاتی راجع به این سازها در بسیاری از نقاشی ها ، موزاییک کاری ها و نامه های مربوط به قرون 10،12،16،18 و 20 دیده شده است.

ساز لوت : این ساز نامش را از کلمه ی عربی « عود» به معنای چوب گرفته است. این ساز در دوران رنسانس و باروک بسیار برجسته بود. کاسه ی صدای لوت یونانی نسبت به سایر اعضای خانواده ی Tamboura بزرگ تر است. پرده هایش معمولاً قابل جابجا شدن هستند و هشت سیم دارد. مضراب آن در قدیم از لاکِ لاک پشت یا پرِ پرندگان بزرگی مثل بوقلمون وحشی تهیه می شده است.

در اواخر قرن 19 ، لوت در سه اندازه ساخته می شد اما اکنون اندازه ی متوسّط آن معمول است..

ساز بوزوکی : بوزوکی یکی دیگر از اعضای خانواده ی Tamboura است. گفته می شود که کلمه ی بوزوکی از کلمه ی ترکی Bouzouk به معنای « شکسته » و یا « تغییر کوچک » گرفته شده است.
بوزوکی در طول زمان تغییر چندانی نکرده است اما تعداد سیم هایش از 6 به 8 افزایش یافته.
طول معمول بوزوکی 70 cm است ( در دایرة المعارف Encarta ، طول آن 90 سانتی متر گفته شده است) ، در گذشته ی کاسه ی آن کوچکتر بوده اما امروزه کاسه ی بزرگتری دارد و بسیار به ماندولین شبیه است. دسته ای بلند دارد و صدایی شبیه به لوت یا ماندولین دارد.
کوچکترین عضو خانواده ، Baglama است که 30-35 سانتی متر طول دارد و شامل سه جفت سیم ( 6 سیم) است.

منابع :
Bouzouki History

دایرة المعارف Encarta: صفحه ی Bouzouki , صفحه ی Lute

دایرة المعارف ویکی پدیا صفحه ی Irish Bouzouki

ANCIENT TONES,The bouzouki's long journey from rembetika to rock 'n' roll and beyond نوشته Paul Kotapish

توضیح : مطلب بالا گردآوری و ترجمه ای از منابع ذکر شده است ، معمولا در فارسی Lute را عود ترجمه می کنند که در مطلب بالا با توجه به اینکه ، لوت را مشتق شده از عود می دانند Lute به صورت «لوت » ترجمه شده است ونه عود. صحت مطالب راجع به ریشه ی مکانی سازها را بر عهده ی منابع می گذاریم .ضمن اینکه ممکن است سازی توسط قومی پذیرفته شود و بر روی آن تغییراتی اعمال شود به طوری که سازی با یک نام در نقاط مختلف ظاهر و تعریفی مشابه اما غیر واحد داشته باشد. به طور کلی مطالعه داستان سفر ساز ها و حتی پیدایش سازها متناسب با جغرافیای زیستی مردم هر ناحیه ، جذابیت خاص خودش را دارد.

نوشته : فاطمه ملکی (حدیث)

منابع تصاویر: دایرة المعارف BookShelf , nvo.com

منابع اصوات سه ساز لوت ، عود ، ماندولین :دایرة المعارف BookShelf

_______________________________________________________________________

دانستنيهاي موسيقي - عضويت - درباره ما - نظر خواهي Guestbook 

نام: ايميل: عضويت در خبرنامه  لغو عضويت